DIODE

1.1 -  Chất bán dẫn là ǵ ?
  
Chất bán dẫn là nguyên liệu để sản xuất ra các loại linh kiện bán dẫn như Diode, Transistor, IC mà ta đă thấy trong các thiết bị điện tử ngày nay.

   Chất bán dẫn là những chất có đặc điểm trung gian giữa chất dẫn điện và chất cách điện, về phương diện hoá học th́ bán dẫn là những chất có 4 điện tử ở lớp ngoài cùng của nguyên tử. đó là các chất Germanium ( Ge) và Silicium (Si)

   Từ các chất bán dẫn ban đầu ( tinh khiết) người ta phải tạo ra hai loại bán dẫn là bán dẫn loại N và bán dẫn loại P, sau đó ghép các miếng bán dẫn loại N và P lại ta thu được Diode hay Transistor.

   Si và Ge đều có hoá trị 4, tức là lớp ngoài cùng có 4 điện tử, ở thể tinh khiết các nguyên tử Si (Ge) liên kết với nhau theo liên kết cộng hoá trị  như h́nh dưới.

Chất bán dẫn tinh khiết .

    1.2 -  Chất bán dẫn loại N
   * Khi ta pha một lượng nhỏ chất có hoá trị 5 như Phospho (P) vào chất bán dẫn Si th́ một nguyên tử P liên kết với 4 nguyên tử Si theo liên kết cộng hoá trị, nguyên tử Phospho chỉ có 4 điện tử tham gia liên kết và c̣n dư một điện tử và trở thành điện tử tự do => Chất bán dẫn lúc này trở thành thừa điện tử ( mang điện âm) và được gọi là bán dẫn N ( Negative : âm ).

           

Chất bán dẫn N

     1.3 -  Chất bán dẫn loại P
   Ngược lại khi ta pha thêm một lượng nhỏ chất có hoá trị 3 như Indium (In) vào chất bán dẫn Si  th́ 1  nguyên tử Indium sẽ liên kết với 4 nguyên tử Si theo liên kết cộng hoá trị và liên kết bị thiếu một điện tử  => trở thành lỗ trống ( mang điện dương)  và được gọi là chất bán dẫn P.

          

Chất bán dẫn P

 

 2 - Diode (Đi ốt) Bán dẫn

     2.1 - Tiếp giáp P - N và Cấu tạo của Diode bán dẫn.
    
 Khi đă có được hai chất bán dẫn là P và N , nếu ghép hai chất bán dẫn theo một tiếp giáp P - N ta được một Diode, tiếp giáp P -N  có đặc điểm : Tại bề mặt tiếp xúc, các điện tử dư thừa trong bán dẫn N khuyếch tán sang vùng bán dẫn P để lấp vào các lỗ trống => tạo thành một lớp Ion trung hoà về điện =>  lớp Ion này tạo thành miền cách điện giữa hai chất bán dẫn.

Mối tiếp xúc P - N  => Cấu tạo của Diode .

     * Ở h́nh trên là mối tiếp xúc P - N và cũng chính là cấu tạo của Diode bán dẫn.

Kư hiệu và h́nh dáng của Diode bán dẫn.

    2.2 -  Phân cực thuận cho Diode.
      
Khi ta cấp điện áp dương (+) vào Anôt ( vùng bán dẫn P ) và điện áp âm (-) vào Katôt ( vùng bán dẫn N ) , khi đó dưới tác dụng tương tác của điện áp, miền cách điện thu hẹp lại, khi điện áp chênh lệch giữ hai cực đạt 0,6V ( với Diode loại Si ) hoặc 0,2V ( với Diode loại Ge ) th́ diện tích miền cách điện giảm bằng không => Diode bắt đầu dẫn điện. Nếu tiếp tục tăng điện áp nguồn th́ ḍng qua Diode tăng nhanh nhưng chênh lệch điện áp giữa hai cực của Diode không tăng (vẫn giữ ở mức 0,6V )

Diode (Si)  phân cực thuận - Khi Dode dẫn
điện áp thuận đựơc gim ở mức 0,6V

Đường đặc tuyến của điện áp thuận qua Diode

   * Kết luận : Khi Diode (loại Si) được phân cực thuận, nếu điện áp phân cực thuận < 0,6V th́ chưa có ḍng đi qua Diode, Nếu áp phân cực thuận đạt = 0,6V th́ có ḍng đi qua Diode sau đó ḍng điện qua Diode tăng nhanh nhưng sụt áp thuận vẫn giữ ở giá trị 0,6V .

    2.3 - Phân cực ngược cho Diode.
   Khi phân cực ngược cho Diode tức là cấp nguồn (+)  vào Katôt (bán dẫn N), nguồn (-) vào Anôt (bán dẫn P), dưới sự tương tác của điện áp ngược,  miền cách điện càng rộng ra và ngăn cản ḍng điện đi qua mối tiếp giáp,  Diode có thể chiu được điện áp ngược rất lớn khoảng 1000V th́ diode mới bị đánh thủng.

Diode chỉ bị cháy khi áp phân cực ngựơc tăng > = 1000V

    2.4 - Phương pháp đo kiểm tra Diode

 

Đo kiểm tra Diode

·         Đặt đồng hồ ở thang x 1Ω , đặt hai que đo vào hai đầu Diode, nếu :

·         Đo chiều thuận que đen  vào Anôt, que đỏ vào Katôt => kim lên, đảo chiều đo kim không lên là => Diode tốt

·         Nếu đo cả hai chiều kim lên = 0Ω  => là Diode bị chập.

·         Nếu đo thuận chiều mà kim không lên => là Diode bị đứt.

·         Ở phép đo trên th́ Diode  D1 tốt , Diode D2 bị chập và D3 bị đứt

·         Nếu để thang 1KΩ mà đo ngược vào Diode kim vẫn lên một chút là Diode bị ḍ.

    2.5 - Ứng dụng của Diode bán dẫn .

  * Do tính chất dẫn điện một chiều nên Diode thường được sử dụng trong các mạch chỉnh lưu nguồn xoay chiều thành một chiều, các mạch tách sóng, mạch gim áp phân cực cho transistor hoạt động . trong mạch chỉnh lưu Diode có thể được tích hợp thành Diode cầu có dạng .

         

Diode cầu trong mạch chỉnh lưu điện xoay chiều .
 

 3 - Các loại Diode

     3.1 -  Diode Zener
  * Cấu tạo : Diode Zener có cấu tạo tương tự Diode thường nhưng có hai lớp bán dẫn P - N ghép với nhau, Diode Zener được ứng dụng trong chế độ phân cực ngược, khi phân cực thuận Diode zener như diode thường nhưng khi phân cực ngược Diode zener sẽ gim lại một mức điện áp cố định bằng giá trị ghi trên diode.

H́nh dáng Diode Zener  ( Dz  )

 

Kư hiệu và ứng dụng của Diode zener trong mạch.

·         đồ trên minh hoạ ứng dụng của Dz, nguồn U1 là nguồn có điện áp thay đổi, Dz là diode ổn áp, R1 là trở hạn ḍng.

·         Ta thấy rằng khi nguồn U1 > Dz th́ áp trên Dz luôn luôn cố định cho dù nguồn U1 thay đổi.

·         Khi nguồn U1 thay đổi th́ ḍng ngược qua Dz thay đổi, ḍng ngược qua Dz có giá trị giới hạn khoảng 30mA.

·         Thông thường người ta sử dụng nguồn U1 > 1,5 => 2 lần Dz và lắp trở hạn ḍng R1 sao cho ḍng ngược lớn nhất qua Dz  < 30mA.

Nếu U1 < Dz th́ khi U1 thay đổi áp trên Dz cũng thay đổi
  Nếu  U1 > Dz th́ khi U1 thay đổi => áp trên Dz không đổi.

    3.2 -  Diode Thu quang. ( Photo Diode )
    
Diode thu quang hoạt động ở chế độ phân cực nghịch, vỏ diode có một miếng thuỷ tinh để ánh sáng chiếu vào mối P - N , ḍng điện ngược qua diode tỷ lệ thuận với cường độ ánh sáng chiếu vào diode.

Kư hiệu của Photo Diode

       

Minh hoạ sự hoạt động của Photo Diode

    3.3 -  Diode Phát quang ( Light Emiting Diode : LED )
    
Diode phát phang là Diode phát ra ánh sáng khi được phân cực thuận, điện áp làm việc của LED khoảng 1,7 => 2,2V ḍng qua Led khoảng từ 5mA đến 20mA

    Led được sử dụng để làm đèn báo nguồn, đèn nháy trang trí, báo trạng thái có điện . vv...

 

Diode phát quang  LED

     3.4 - Diode Varicap ( Diode biến dung )
    
Diode biến dung là Diode có điện dung như tụ điện, và điện dung biến đổi khi ta thay đổi điện áp ngược đặt vào Diode.

Ứn dụng của Diode biến dung Varicap ( VD )
 trong mạch cộng hưởng

·         Ở h́nh trên  khi ta chỉnh triết áp VR, điện áp ngược đặt vào Diode Varicap thay đổi , điện dung của diode thay đổi => làm thay đổi tần số công hưởng của mạch.

·         Diode biến dung được sử dụng trong các bộ kênh Ti vi mầu, trong các mạch điều chỉnh tần số cộng hưởng bằng điện áp.

     3.5 -  Diode xung
    
Trong các bộ nguồn xung th́ ở đầu ra của biến áp xung , ta phải dùng Diode xung để chỉnh lưu. diode xung là diode làm việc ở tần số cao khoảng vài chục KHz , diode nắn điện thông thường không thể thay thế vào vị trí diode xung được, nhưng ngựơc lại diode xung có thể thay thế cho vị trí diode thường, diode xung có giá thành cao hơn diode thường nhiều lần.
   Về đặc điểm , h́nh dáng th́ Diode xung không có ǵ khác biệt với Diode thường,  tuy nhiên Diode xung thường có ṿng dánh dấu đứt nét hoặc đánh dấu bằng hai ṿng

Kư hiệu của Diode xung

    3.6  - Diode tách sóng.
   Là loại Diode nhỏ vở bằng thuỷ tinh và c̣n gọi là diode tiếp điểm v́ mặt tiếp xúc giữa hai chất bán dẫn P - N tại một điểm để tránh điện dung kư sinh, diode tách sóng thường dùng trong các mạch cao tần dùng để tách sóng tín hiệu.

    3.7 - Diode nắn điện.
   Là Diode tiếp mặt dùng để nắn điện trong các bộ chỉnh lưu nguồn AC 50Hz , Diode này thường có 3 loại là 1A, 2A và 5A.

Diode nắn điện 5A